Vrouwen met het premenstrueel syndroom (PMS) hebben lichamelijke en/of psychische klachten in de periode voordat ze ongesteld worden. Deze klachten beginnen meestal enkele dagen tot twee weken vóór de menstruatie en verdwijnen weer zodra de menstruatie begint.
Veel vrouwen met PMS hebben hier veel last van. Ze voelen zich vaak niet begrepen door hun omgeving en soms ook niet serieus genomen. Sommige vrouwen voelen zich schuldig tegenover hun partner of kinderen, omdat ze door PMS anders reageren of zich anders voelen in deze periode.

In deze folder leest u meer over:

• welke klachten bij PMS horen;
• wat oorzaken zijn;
• hoe je kun nagaan of je PMS hebt;
• welke behandelingen mogelijk zijn.
  

Wat is PMS?
Premenstrueel syndroom (PMS) is de naam voor een combinatie van lichamelijke en emotionele klachten die ontstaan in de periode voordat u ongesteld wordt. Veel vrouwen hebben vlak voor de menstruatie weleens klachten, zoals gevoelige borsten, hoofdpijn of stemmingswisselingen. Dit is normaal.
Bij PMS zijn de klachten echter zo sterk dat ze uw dagelijks leven beïnvloeden. U kunt zich daardoor minder goed concentreren, snel geïrriteerd raken of lichamelijk niet goed functioneren.
Een belangrijk kenmerk van PMS is dat de klachten duidelijk samenhangen met de menstruatiecyclus. De klachten beginnen enkele dagen tot twee weken vóór de menstruatie. Ze worden minder zodra de menstruatie doorzet. Daarna volgt een periode van minstens een week zonder klachten. Daarna kunnen de klachten opnieuw beginnen.

Bij wie en hoe vaak komt het voor?
PMS ontstaat vaak na het dertigste levensjaar en na het krijgen van kinderen. Bij jongere vrouwen komt PMS minder vaak voor. De klachten kunnen toenemen naarmate u ouder wordt. Na de overgang verdwijnen de klachten meestal. Ongeveer 5% van de vrouwen tussen de 15 en 45 jaar heeft PMS. Als PMS in de familie voorkomt, heeft u een grotere kans om het ook te krijgen.

Welke klachten passen bij PMS?
Er zijn veel verschillende klachten die kunnen horen bij PMS. Niet elke vrouw heeft dezelfde klachten. De meest voorkomende klachten zijn:

Lichamelijke klachten

• gewrichtspijn;
• spierpijn;
• rugpijn;
• opgeblazen gevoel;
• pijnlijke of gespannen borsten;
• vocht vasthouden, bijvoorbeeld in handen en voeten;
• gewichtstoename.
  

Psychische klachten

• vermoeidheid of weinig energie;
• stemmingswisselingen;
• snel prikkelbaar zijn;
• huilbuien;
• boosheid;
• slecht slapen;
• moeite met concentreren;
• gevoelens van angst of paniek;
• somber voelen.
  

Hoe ontstaat PMS?
Het is niet precies bekend waarom de ene vrouw veel klachten heeft en de andere niet. Wel weten we dat de klachten ontstaan na de eisprong. De eisprong vindt ongeveer twee weken voor de menstruatie plaats. In deze periode maakt het lichaam het hormoon progesteron aan. Veel vrouwen lijken gevoelig te zijn voor veranderingen in dit hormoon. Daardoor kunnen lichamelijke en emotionele klachten ontstaan.


Progesteron
Het hormoon progesteron speelt een rol bij PMS. Vrouwen met PMS maken niet meer progesteron aan dan andere vrouwen, maar ze zijn er wel gevoeliger voor. Een deel van de lichamelijke klachten komt door progesteron, zoals vocht vasthouden, gespannen borsten en een opgeblazen buik. De psychische klachten lijken ook te maken te hebben met een grotere gevoeligheid voor progesteron. Dit gebeurt via de stof serotonine.

Serotonine
Serotonine is een stof die voorkomt in de hersenen. Vrouwen met PMS maken na de eisprong minder serotonine aan. Serotonine heeft invloed op hoe u zich voelt. Als u minder serotonine heeft, kunt u psychische klachten krijgen, zoals somberheid of snel prikkelbaar zijn.

Heb ik PMS?
Geen bloedonderzoek
Er bestaat geen bloedonderzoek om aan te tonen dat u PMS heeft. Vrouwen met PMS hebben namelijk niet meer, minder of andere hormonen in hun bloed dan vrouwen zonder klachten. Daarom is hormoononderzoek niet zinvol.

Wel een klachtenkaart
Het belangrijkste kenmerk van PMS is dat de klachten samenhangen met de menstruatiecyclus. De klachten zijn zo sterk dat u er veel last van heeft in het dagelijks leven. U kunt een dagboek of klachtenkaart gebruiken. Daarin schrijft u twee maanden lang elke dag uw klachten op. Ook noteert u wanneer u ongesteld bent. Samen met de arts kunt u daarna bekijken of het patroon past bij PMS.

Is het wel PMS?
Bij ongeveer de helft van de vrouwen die een klachtenkaart invullen, blijken de klachten bijna de hele maand aanwezig. In dat geval is het geen PMS. Als u geen PMS heeft, maar wél veel psychische klachten, is het verstandig om contact op te nemen met de huisarts. Bij klachten zoals depressie of een angststoornis kan de huisarts u behandelen of doorverwijzen naar een psychiater.


Andere uitingen
Er zijn ook andere lichamelijke en psychische aandoeningen die kunnen verergeren in de periode vóór de menstruatie. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren bij epilepsie, migraine, diabetes, astma, allergieën en stemmingsstoornissen. Als bestaande klachten erger worden vóór de menstruatie, noemen we dat premenstruele exacerbatie (PME).
Hieronder staan de verschillen tussen PMS, PMDD en PME:

PMS
• De klachten beginnen vóór de menstruatie.
• De klachten verdwijnen binnen een paar dagen nadat de menstruatie is begonnen.
• In de week na de menstruatie zijn de klachten weg.
• De klachten hebben een negatieve invloed op het dagelijks leven.

PMDD
• De klachten beginnen vóór de menstruatie.
• De klachten verdwijnen binnen een paar dagen nadat de menstruatie is begonnen.
• In de week na de menstruatie zijn de klachten weg.
• Het gaat vooral om ernstige stemmingsklachten.
• Vrouwen voelen zich soms de controle kwijt en er is een verhoogd risico op sombere of zorgelijke gedachten.
(Bij ernstige klachten moet altijd hulp worden gezocht.)

PME
• De klachten of aandoeningen zijn er de hele cyclus.
• Ze worden wél duidelijk erger in de periode vóór de menstruatie.

Cyclisch pijn
Ernstige pijn vóór en tijdens de menstruatie is geen kenmerk van PMS. Het zijn wél klachten die u met uw huisarts of gynaecoloog kunt bespreken, zodat er kan worden gekeken wat de oorzaak is en welke behandeling mogelijk is.

Hoe voel je je?
Ongelukkig en machteloos
Veel vrouwen met PMS voelen zich regelmatig ongelukkig of machteloos. Op de goede dagen weten zij hoe goed zij kunnen functioneren. Juist daarom is het frustrerend dat de klachten steeds terugkomen en in de weg zitten. Sommige vrouwen zijn in deze periode erg emotioneel. Ze kunnen last hebben van huilbuien of zich somber voelen. Andere vrouwen zijn sneller prikkelbaar en kunnen boos of agressief reageren. Deze emoties kunnen elkaar ook afwisselen. Veel vrouwen voelen zich in deze periode niet begrepen of niet serieus genomen door hun omgeving. Dat kan ervoor zorgen dat u zich eenzaam voelt.

Functioneren in werk en thuis
Onderzoek laat zien dat vrouwen met PMS, ondanks hun klachten, meestal niet slechter functioneren in hun werk of studie dan in andere weken van de cyclus. Toch kan de periode voor de menstruatie zwaar voelen. U reageert in een moeilijke periode vaak eerder op mensen die dichtbij u staan, zoals uw partner of uw gezin. Veel vrouwen vinden dit vervelend en voelen zich daar schuldig over.

Wat kun je zelf doen?
Bij veel vrouwen worden de klachten minder wanneer zij hun leefstijl aanpassen. Een gezonde manier van leven en begrip vragen van de mensen om u heen kan helpen.

Vooruit kijken
Het kan helpen om rekening te houden met de klachten die u waarschijnlijk gaat krijgen. Schrijf elke dag op welke klachten u heeft en noteer ook de datum van uw menstruatie. Kijk hoeveel dagen voor de menstruatie de klachten beginnen. Zo kunt u voorspellen wanneer u het meest last zult hebben. U kunt dan vooraf bedenken wat u in die dagen wel of niet doet. Probeer een goede balans te vinden tussen actief zijn en rust nemen. Luister naar uw lichaam.

Erover praten
Praat met uw partner, familie of vrienden over hoe u zich voelt. Dit helpt hen om u beter te begrijpen. Doe dit bij voorkeur na uw menstruatie, omdat u dan vaak rustiger bent. Sommige vrouwen vinden het fijn om te praten met een psycholoog of maatschappelijk werker. Samen kunt u kijken hoe u het beste met de klachten om kunt gaan. Het kan ook helpen om ervaringen te delen met andere vrouwen die PMS hebben. Cognitieve gedragstherapie kan soms een passende behandeling zijn.

Bewegen
Regelmatig bewegen kan ervoor zorgen dat u zich beter voelt. Probeer een paar keer per week te sporten of op een andere manier actief te zijn, zoals wandelen of fietsen.

Eten en drinken
Gezond eten kan helpen om klachten te verminderen. U kunt proberen om in de periode met klachten minder zoet te eten. Het is ook de moeite waard om te kijken of u zich beter voelt wanneer u geen alcohol of cafeïne gebruikt, zoals koffie, energiedrank, thee of cola.

Behandeling met medicijnen
Als veranderingen in uw leefstijl niet genoeg helpen, kunt u kiezen voor een behandeling met medicijnen. Er zijn twee soorten medicijnen die kunnen helpen:
• medicijnen die de hormonen beïnvloeden
• medicijnen die het serotoninegehalte in de hersenen beïnvloeden (antidepressiva)

De anticonceptiepil
In een normale cyclus maakt uw lichaam eerst het hormoon oestrogeen aan. Na de eisprong komt daar progesteron bij. De pil bevat beide hormonen: oestrogeen en progesteron. U kunt de pil ook zonder stopweek doorslikken. Daardoor zijn er minder hormoonwisselingen. Sommige vrouwen voelen zich beter met de pil, andere vrouwen niet. Het voordeel van de pil is dat de hoeveelheid hormonen gelijk blijft. Het nadeel is dat de pil progesteron bevat, en sommige vrouwen juist gevoelig zijn voor dit hormoon.

Pil met drospirenon
Er bestaat ook een pil met een ander hormoon dan progesteron. Dit hormoon heet drospirenon. Drospirenon werkt deels zoals progesteron, maar zorgt er juist voor dat u minder vocht vasthoudt. Bij deze pil is de stopweek korter, namelijk vier dagen. Voor vrouwen die veel last hebben van lichamelijke klachten zoals vocht vasthouden, een opgeblazen gevoel of gespannen borsten, kan deze pil helpen.

LHRH-agonisten
LHRHagonisten zijn medicijnen die de werking van de eierstokken tijdelijk stilleggen. Meestal krijgt u hiervoor een injectie die één tot drie maanden werkt. Uw lichaam maakt dan geen oestrogeen en progesteron meer aan. Daardoor komt u tijdelijk in een situatie die lijkt op de overgang. U wordt dan niet meer ongesteld. Bij PMS verdwijnen de klachten meestal met deze medicijnen. Het nadeel is dat u klachten kunt krijgen die lijken op overgangsklachten, zoals opvliegers, nachtzweten, misselijkheid en hoofdpijn. Ook is langdurig gebruik niet verstandig, omdat dit de kans op harten vaatziekten en botontkalking kan vergroten. Het is mogelijk om de overgangsklachten te verminderen met een lage dosis vrouwelijke hormonen. Maar hierdoor kunnen de PMSklachten soms weer terugkomen.

Antidepressiva
Er zijn medicijnen die ervoor zorgen dat de hersencellen minder gevoelig worden voor de natuurlijke hormoonwisselingen tijdens de cyclus. Deze medicijnen beïnvloeden het serotoninegehalte in de hersenen. Ze heten SSRI’s (selectieve serotonineheropnameremmers). SSRI’s zijn antidepressiva. Bijwerkingen komen vaak voor. Mogelijke bijwerkingen zijn: slecht slapen, duizeligheid, moeheid, hoofdpijn, een droge mond, misselijkheid, diarree en minder zin in vrijen of problemen met een orgasme. Als u veel last heeft van PMS, kunt u samen met uw arts kijken of antidepressiva voor u helpen. Veel vrouwen voelen zich in deze periode beter met een SSRI.

Andere medicijnen
Er zijn vele andere medicijnen voor PMS, zoals vitamine B6, homeopathische en natuurgeneesmiddelen. Tot dusver blijken deze middelen niet beter te werken dan een placebo.

Een operatie?
Sommige vrouwen met ernstige PMS vragen de gynaecoloog om een operatie waarbij de baarmoeder en eierstokken worden weggehaald. Ze hopen dan niet meer ongesteld te worden, geen hormoonschommelingen meer te hebben en zich daardoor emotioneel stabieler te voelen.

Baarmoeder verwijderen
Alleen de baarmoeder verwijderen helpt niet tegen PMS. U wordt dan wel niet meer ongesteld, maar uw lichaam maakt nog steeds hormonen aan. De eierstokken blijven na de eisprong progesteron maken. Daardoor blijven de PMSklachten bestaan.

Verwijderen van de eierstokken
Het verwijderen van de eierstokken kan PMSklachten wel verminderen of stoppen. Maar daarmee komt u direct in de overgang. Dat kan nieuwe klachten geven, zoals opvliegers, nachtzweten en somberheid. Als u op jonge leeftijd in de overgang komt, heeft dit nadelen voor uw gezondheid. U heeft dan bijvoorbeeld een grotere kans op harten vaatziekten en op botontkalking. Ook kan de huid sneller verouderen. U kunt wel een lage dosis vrouwelijke hormonen gebruiken om deze effecten te verminderen, maar daardoor kunnen PMSklachten soms weer terugkomen. Als u ernstig PMS heeft, andere behandelingen niet helpen en u toch een operatie overweegt, zal de gynaecoloog meestal eerst voorstellen om een LHRHagonist te gebruiken. Met dit medicijn wordt tijdelijk dezelfde situatie nagebootst als na het verwijderen van de eierstokken. Als u zich hiermee beter voelt, kan dat helpen bij het maken van een beslissing. Toch blijft het verwijderen van de eierstokken een grote stap, met gevolgen voor uw toekomstige gezondheid. Daarom wordt deze operatie pas overwogen als alle andere behandelingen onvoldoende helpen.


Alles op een rij
• Bij het premenstrueel syndroom (PMS) heeft u veel last van lichamelijke en psychische klachten in de periode voordat u ongesteld wordt.
• Ongeveer 5% van de vrouwen in de vruchtbare leeftijd heeft PMSklachten. De klachten ontstaan vaak na het dertigste levensjaar of na het krijgen van kinderen
• Met een klachtenkalender die u twee maanden invult, kunt u samen met uw arts nagaan of u PMS heeft.
• Er is geen eenvoudige behandeling voor PMS. Veel vrouwen hebben baat bij een gezonde leefstijl en door rekening te houden met de dagen waarop de klachten het sterkst zijn. Ook begrip vragen van de omgeving helpt vaak.
• Er zijn verschillende behandelingen met medicijnen mogelijk. Deze kunnen helpen, maar geven soms bijwerkingen. Sommige vrouwen hebben baat bij de pil. Het onderdrukken van de hormonen met een LHRHagonist werkt meestal goed, maar geeft vaak overgangsklachten en kan gevolgen hebben voor de gezondheid. Sommige vrouwen voelen zich beter met antidepressiva in de periode van hun klachten.
• Het verwijderen van de baarmoeder helpt niet bij PMS. Het verwijderen van de eierstokken kan de klachten wel verminderen, maar zorgt ervoor dat u in de overgang komt en dat kan nadelige gevolgen hebben voor uw gezondheid. Daarom wordt deze operatie bijna nooit gedaan voor PMS.

De inhoud van deze folder is ontleend aan de Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie (NVOG)

Geheimhouding en recht op privacy
Alle medewerkers van ons ziekenhuis hebben een geheimhoudingsplicht. Verder heeft u als patiënt recht op privacy. Uitgebreide informatie hierover kunt u vinden in de folder ‘De rechten en plichten van de patiënt’. Deze is te vinden op: folders.skbwinterswijk.nl.